VOG – screening integriteit uitgebreid

0

Het toepassingsbereik van de Verklaring Omtrent Gedrag (VOG) wordt uitgebreid. Zo heeft de Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie recent bekend gemaakt.

Hoewel het VOG in de huidige vorm al meer dan 10 jaar bestaat wordt nog regelmatig de vraag gesteld wat de verklaring inhoudt. De vraag laat zien dat de bekendheid van het middel soms nog beperkt is. Met de aangekondigde aanpassing van de VOG is het de vraag of die iets toevoegen aan de huidige screening van integriteit van (rechts)personen of is het bereik hiervan beperkt en blijven werkgevers en organisaties vooral aangewezen op zelfstandig onderzoek?

VOG in de huidige vorm

De VOG is een verklaring waaruit blijkt dat gedragingen in het verleden geen bezwaar vormen voor het vervullen van een specifiek ambt of functie. Naast natuurlijke personen kunnen ook bedrijven en rechtspersonen een VOG aanvragen. Na het indienen van de aanvraag wordt door de screeningsautoriteit Justis onderzoek gedaan naar het justitiële verleden. Hierbij beoordeelt zij aan de hand van een screeningsprofiel of strafbare feiten in de weg staan aan het afgeven van een VOG. Dit geldt met name voor functies in de (semi-)publieke sector of functies waar contact is met kwetsbare groepen.

Er wordt nog wel eens gesteld dat een justitieel verleden in de weg staat aan de afgifte van een VOG. Dat is een misverstand. Ook met antecedenten kan een VOG worden afgegeven, zolang die niet in de weg staan aan het vervullen van de beoogde taak of functie.

Ook in de private sector groeit de belangstelling. Onder meer door met de continue screening in de taxibranche. Maar ook andere werkgevers maken steeds meer gebruik van de VOG.

Sinds 2010 is het aantal VOG-aanvragen voor natuurlijke personen ruim verdubbeld. In 2015 waren dat ruim 800.000. Van dit aantal is 0,35% afgewezen (3030 gevallen). Voor rechtspersonen liggen de aantallen beduidend lager. In 2014 betrof dit 5378 aanvragen, hiervan werden er 4 afgewezen. [1] Over de toetsing van integriteit van rechtspersonen aan het eind van deze bijdrage meer.

Preventieve werking

De populariteit van de VOG is onder meer te danken aan de preventieve, filterende werking die ervan uitgaat en het gegeven dat het een relatief goedkoop middel is in de screening van sollicitanten. Het middel kan dan ook van belang zijn bij het voeren van een effectief personeelsbeleid, maar kent in de huidige vorm wel beperkingen. In de meeste gevallen is het niet meer dan een momentopname. Nu moet de VOG ingebakken zijn een omvangrijker pallet aan instrumenten om personen te controleren die werkzaam zijn in of voor een organisatie.

VOG nieuwe vorm

In de toekomst moet meer mogelijk zijn met de verklaring. Zo moet het mogelijk worden om de afgifte van een VOG te weigeren op basis van enkel de gegevens die bij de politie bekend zijn en wordt de weg geopend om personeel voortdurend of periodiek te screenen, zo heeft de Staatsecretaris van Veiligheid en Justitie bekend gemaakt in een persbericht.

De weigering op basis van politiegegevens zal wel beperkt zijn tot uitzonderlijke gevallen. Bijvoorbeeld voor functionarissen die in aanmerking komen voor bepaalde banen in de sfeer van Veiligheid en Justitie. Op dit moment is een afwijzing alleen mogelijk wanneer een aanvrager bijvoorbeeld is veroordeeld. De gegevens van politie dienen nu alleen tot inkleuring. In de toekomst moet het tevens mogelijk worden om louter op deze gegevens de afgifte te weigeren.

De Staatssecretaris maakte tevens bekend dat hij openstaat voor het toepassen van andere bronnen dan justitiële gegevens en politiegegevens bij een screening. Daarbij moet de betrouwbaarheid en kwaliteit van dergelijke bronnen buiten discussie staan en de bron leiden tot aanvullende preventie. Daarnaast moet het voor betrokkene duidelijk zijn dat een bron onderdeel is van een screening.

Als sectoren in de markt menen dat ook voor hen continue screenen dan wel het gebruik van politiegegevens gewenst, zullen daaraan randvoorwaarden worden verbonden. Zo is de sector primair verantwoordelijk voor de inzet van middelen ter voorkoming van integriteitschendingen. Als dat nodig is kan de VOG screening een middel zijn in het integriteitsbeleid, maar dat vergt onderbouwing. In dat geval zal ook de screening aan een proportionaliteitstoets worden onderworpen. Daarbij staat de vraag centraal welke risico’s de sector ziet en of optreden door de overheid door middel van screening noodzakelijk is. Past het middel bij de risico’s en rechtvaardigt het belang de inzet van het middel screening? Verder zal inzichtelijk moeten worden in welke situaties er wordt gescreend, welke procedures er gelden en wat daarvan het resultaat kan zijn, alsmede welk profijt screening oplevert. Die transparantie is nodig voor het begrip en maatschappelijk draagvlak, aldus de Staatssecretaris.

Praktisch

De zogenaamde flexibilisering van de VOG levert dus niet direct een praktische verbetering op voor de toetsing van de integriteit van een natuurlijk persoon. Het toepassingsbereik is vooralsnog beperkt. De vraag is ook in hoeverre de noodzaak tot verdere uitbreiding bestaat. Voor functies die een veiligheidsrisico meebrengen is dat evident. In overige gevallen beschikt een belanghebbende al over veel middelen tot screening.

Tips screening

Organisatie en bedrijven doen er altijd goed aan om zelf de verantwoordelijkheid te nemen voor een deugdelijke screening. Daarvoor heeft Justis in december 2015 een zeer handige en bruikbare brochure uitgebracht met tips en handvatten voor het screenen van personeel en het beperken van de risico’s: ‘Screening van personeel: wanneer en hoe selecteren op integriteit’. In de brochure maakt de screeningsautoriteit organisaties bewust van de risico’s rond bepaalde functies en beschrijft zij welke mogelijkheden er zijn om zelf te screenen.

Wat in alle gevallen geldt is dat een screening proportioneel dient te zijn, het middel moet in verhouding staan tot de functie. Voorkom eveneens dat de kandidaat voor verrassingen komt te staan. Meld in de vacature bijvoorbeeld dat een persoonsonderzoek deel kan uitmaken van de selectie. Dat alleen heeft al een preventieve werking.

Integriteit bedrijven

Tot slot nog even terug naar de screening van rechtspersonen. Met de Verklaring Omtrent het Gedrag voor rechtspersonen (VOG RP) kunnen bedrijven en non-profitorganisaties hun integriteit aantonen. Zoals uit de bovenstaande cijfers al blijkt wordt de VOG RP relatief weinig benut. De oorzaak hiervan is onbekend.  Met name de overheid stelt een VOG RP als eis voor het verkrijgen van contracten, maar ook aan lidmaatschappen wordt steeds vaker de voorwaarde verbonden van het bezit van de verklaring. De verwachting is dat in de komende jaren bedrijven meer gebruik zullen maken van de VOG RP.

[1] Justis jaarverslag 2014, factsheet

Deel via:

Over de AUTEUR

Edward Lich

Ondernemer | interim-jurist en manager | focus op legal managment en commerciële contracten | Netwerker en verbinder | Geïnteresseerd in technologische ontwikkelingen en de praktisch toepassing |Volgt trends

Reageren is niet mogelijk.