Derivatencommissie maakt herstelkader bekend

0

De onafhankelijke derivatencommissie heeft vandaag het herstelkader aangeboden aan Minister van Financiën, Jeroen Dijsselbloem, voor de problematiek die is gerezen rond de rentederivdatencontracten.

Het herstelkader omvat een advies aan de deelnemende banken voor de beoordelingen en eventuele herstelacties die moeten worden uitgevoerd om mkb’ers die rentederivatencontracten hebben afgesloten te compenseren. Voorafgaand aan de instelling van de Derivatencommissie is vastgesteld dat verschillende banken bij het adviseren over en het aangaan van derivatencontracten de belangen van mkb-klanten onvoldoende in acht hebben genomen. Als gevolg daarvan zijn zij derivatencontracten aangegaan op grond waarvan zij nadeel (hebben) kunnen ondervinden.

Achtergrond en conclusies

Derivaten zijn producten die doorgaans verkocht worden aan professionele partijen, als beleggingsinstrument om te speculeren of juist om risico’s af te dekken. De Derivatencommissie stelt voorop dat rentederivaten in potentie adequate producten zijn voor mkb’ers.

De koper van een rentederivaat beschermt zich tegen het renterisico door bijvoorbeeld een lopende lening met een variabele rente niet om te zetten in een nieuwe lening, maar het risico van een stijgende rente af te dekken met een rentederivaat (swap). Veel van die swaps kennen door de sterke daling van de rente een negatieve waarde.

Het probleem bij deze complexe producten is dat ze massaal zijn verkocht aan niet-professionele partijen, waaronder kleinere ondernemingen. Ondernemers die rentederivaten hebben afgenomen klagen over het gebrek aan zorgplicht door de aanbieders. Veel van de afnemers zijn zich onvoldoende bewust van de risico’s en de gevolgen van de producten. Rentederivaten waren voor mkb’ers relatief complexe en nieuwe producten die werden geïntroduceerd aan de hand van onbekende terminologie en in combinatie met bestaande producten moesten worden begrepen. Daarbij werd de aanbieder aangemerkt als deskundige en waren mkb’ers niet zelden afhankelijk van de bank voor de financiering van de onderneming. Dat vraagt om een evenwichtige en duidelijke informatie tijdens het verkoopproces. De Derivatencommissie concludeert dat in veel gevallen de informatievoorziening ontoereikend is geweest, onder meer als het gaat om potentiële nadelige gevolgen van een rentederivaat en de relatie tot opslagverhogingen.

Derivatencommissie

De Derivatencommissie is op advies van de Autoriteit Financiële Markten (AFM) op 1 maart 2016 aangesteld en bestaat uit Ben Knüppe, Rutger Schimmelpenninck en Theo Kocken. Aan de deskundigen is de opdracht verstrekt om een uniform herstelkader te formuleren voor de problemen die zijn ontstaat bij mkb’ers door rentederivaten en – voor zover mogelijk – een regeling overeen te komen met de banken. Aan het herstelkader is intensief overleg vooraf gegaan met belanghebbenden: mkb’ers, hun belangenbehartigers en de banken.

Herstelkader op hoofdlijnen

Het herstelkader richt zich met name op de kleine tot middelgrote mkb’er en de daarbij behorende omvang van de leningen en rentederivaten. Het herstelkader kent een aantal stappen:

Stap 1: zeer complexe (of exotische) derivaten worden gecompenseerd als deze niet geschikt zijn voor mkb’ers

Stap 2: als rentederivaten niet aansluiten bij de onderliggende leningen worden deze gecompenseerd.

Stap 3: een coulancevergoeding van 10 – 20% van de rente die de klant per saldo onder een renteswap aan de bank heeft betaald en, naar verwachting nog zal betalen, met een maximum van € 100.000,-

Stap 4: onverwachte verhogingen van renteopslagen aan klanten met een financiering in combinatie met een renteswap worden vergoed.

Weerstand

ABN AMRO, ING, SNS en Van Lanschot hebben laten weten open te staan voor het herstelkader. Deze deelnemende banken zullen op zo kort mogelijke termijn de dossiers van hun mkb-klanten met rentederivaten aan de hand van het herstelkader beoordelen, onder toezicht van de AFM. Het herstelkader schrijft voor dat de dossiers van kwetsbare mkb’ers eerst worden beoordeeld.

Rabobank en Deutsche Bank verwachten binnenkort een besluit te nemen over de herbeoordeling. Voor de Rabobank zijn de gevolgen van de compensatieregeling groot. Ruim 8000 van de in totaal circa 20.000 rentederivaten zijn via de Rabobank in omloop gekomen.

Met name de coulancevergoeding roept weerstand op. Deze lijkt te zijn ingegeven als praktische oplossing om te komen tot een tijdige afwikkeling. De onafhankelijke Derivatencommissie stelt dat het is moeilijk is om na te gaan of in individuele gevallen een klant van de deelnemende bank ontoereikend is voorgelicht en zo ja of en hoeveel schade dan is ontstaan, mede gezien het aantal rentederivatendossiers. In de regeling wordt een onderscheid gemaakt tussen de omvang van de ondernemingen. Van grotere ondernemingen mag verwacht worden dat zij zich op adequate wijze laten informeren over rentederivaten; daarom is een plafond in de regeling opgenomen.

Volgens de regeling worden alle ondernemingen die een rentederivaten hebben afgesloten, gecompenseerd, ook als zij geen schade hebben geleden. Rabobank heeft in de media laten weten dat zij zich niet kan vinden in het gegeven dat  alle klanten met een rentederivaat een vergoeding krijgen, ook als ze er niets bij zijn ingeschoten. Verder stelt de Rabobank dat de schade op onjuiste wijze wordt berekend.

Ook aan de zijde van de belangenbehartigers bestaat verdeeldheid.  Zo kwalificeert de Stichting Claimparticipants de uitkomst van het rapport van de Derivatencommissie als zwaar teleurstellend. In het persbericht geeft de Stichting aan dat zij ingrijpen van de minister verlangt en een ruimhartige regeling afdwingt bij de banken met een volledige schadeloosstelling.

Stichting Swapschade kan zich evenmin vinden in de geboden oplossing. Voorzitter Pieter Lakeman stelt dat de onafhankelijke Derivatencommissie zich niet aan de opdracht heeft gehouden door geen aandacht te besteden aan de misselling (verkoop van renteswaps in plaats van rentecaps). Ook acht hij de vergoeding ontoereikend. Andere belangenbehartigers stellen zich minder kritisch op.

Aanspraak

Alleen klanten van deelnemende banken die instemmen met de regeling, krijgen de vergoeding volgens het akkoord. Daarvoor verlenen zij aan de bank algehele en finale kwijting. In dat geval kunnen zij geen rechtszaak meer voeren tegen de bank. Indien een mkb-klant meent aanspraak te hebben op een hogere vergoeding kan de onderneming besluiten een juridische procedure te starten via de rechtbank of het speciaal daarvoor geopende derivatenloket van Kifid. In het geval van de procedure bij Kifid moet de mkb’er eerst de interne klachtenprocedure doorlopen bij de bank.

Taak Derivatencommissie

Met de presentatie van het herstelkader is de opdracht van de onafhankelijke commissie nog niet afgerond. De commissie kan in een beperkt aantal gevallen verzocht worden om een bindend advies uit te brengen tussen de mkb-klant en de deelnemende bank. Voor het overige houdt de Derivatencommissie zich niet bezig met de behandeling van individuele zaken.

Oplossingsrichting?

Het herstelkader is, gelijk iedere compensatieregeling, een oplossingsrichting. Het is een compromis waarin alle mogelijke omstandigheden zijn meegewogen en de wederzijdse goede en kwade kansen zijn afgewogen. Iedere gedupeerde zal een goede afweging moeten maken.

Daarbij dient bedacht te worden dat de belangenbehartigers niet per definitie gelijke motieven hebben en allesbehalve een garantie op succes zijn. Eerder is al gebleken dat dat verwachtingen van aangesloten van belangenorganisatie lang niet altijd zijn waargemaakt door diezelfde belangenbehartigers. Waar zij financiële instellingen een gebrek aan transparantie verweten, bleek dat de vertegenwoordigers er een schimmige kostenstructuur op na hielden of business modellen hanteerden die niet houdbaar waren dan wel halverwege de rit de handdoek in de ring gooiden. Dat alles met het gevolg dat de aangeslotenen in de kou bleven staan.

 

Deel via:

Over de AUTEUR

Edward Lich

Ondernemer | interim-jurist en manager | focus op legal managment en commerciële contracten | Netwerker en verbinder | Geïnteresseerd in technologische ontwikkelingen en de praktisch toepassing |Volgt trends

Reageren is niet mogelijk.